Kamienie na szaniec

Przed pięćdziesięciu laty z prawdy o życiu, postawie i czynach „Alka, Rudego, Zośki i kilku innych cudownych ludzi” oraz wielkości ducha i talentu autora – Aleksandra Kamińskiego, zrodziła się opowieść Kamienie na szaniec.

Pięćdziesiąt lat to okres, jak na pokoleniową miarę, długi, pozwalający oceniać i zobowiązujący do oceny. W ocenie tej splatają się i splatać muszą w jeden nierozerwalny węzeł trzy wątki: życie bohaterów opowieści, osobowość jej autora i własne już życie powstałego dzieła oraz jego historyczna rola. Treść i atmosfera życia bohaterów narastała w swym napięciu i rozmiarach, aż najmocniejszymi akordami zabrzmiała w 1943 roku. Podobnie bogate i twórcze życie autora dzięki tej opowieści osiągnęło swój najwyższy, unieśmiertelniający wzlot w tymże roku, wreszcie sama opowieść od pierwszej chwili, a więc tegoż samego 1943 roku, rozpoczęła swoją własną samodzielną służbę. Każdy z wymienionych wątków obchodzi swoją pięćdziesiątą rocznicę, a zatem jubileusz obchodzą Kamienie na szaniec.

Bohaterowie: Tadeusz Zawadzki „Zośka”, Jan Bytnar „Rudy”, Maciej Aleksy Dawidowski „Alek” oraz rówieśnicy, tworzą rozrastające się wokół nich środowisko, oto wspaniałe owoce okresu Niepodległości, okresu, który dziś nazywamy II Rzeczpospolitą. Od pierwszych swoich dni żyli oni w wolnej Polsce, w atmosferze pełnej radości, jaką promieniował skarb świeżo zdobytej niepodległości, a jednocześnie w atmosferze pełnej troski o jej utrzymanie i umocnienie. Jest to pokolenie wychowywane w tym samym duchu przez rodzinę, szkołę, Kościół, wojsko i przez młodzieżową organizację, a w szczególności harcerstwo. Pokolenie ogarnięte pasją pracy nad sobą dla tym lepszego pełnienia służby Bogu, Polsce i bliźnim. Nic dziwnego, że gdy nadeszła próba największa, jaką była II wojna światowa, w tym starcie ze złą potęgą okupacyjnej nocy, całe pokolenie zdało swój egzamin, przynosząc chlubę II Rzeczypospolitej. Wśród niego bohaterowie Kamieni na szaniec swoją pracą, walką i poniesieniem najwyższej ofiary stali się symbolem i sztandarem. Stali się również nadzieją dla przyszłej Polski, dając dowód, jak wspaniałe osiągnięcia przynosi jedność stopiona temperaturą uczuć.

Autor: Aleksander Kamiński, starszy od swych bohaterów o kilkanaście lat, poznał jeszcze gorzki smak niewoli, przeżył w młodości cud odzyskania niepodległości, później bez wytchnienia budował II Rzeczpospolitą, wreszcie, gdy w nią uderzył grom, stanął do obrony. Zawsze z całym oddaniem, zawsze z wielkim talentem. Wszystko, co w życiu tworzył lub czasem współtworzył, nosiło piętno jego wielkości i trudu. W harcerstwie: ruch zuchowy, nowy styl kształcenia harcerskiej starszyzny, „Szare szeregi”. W Armii Krajowej: „Biuletyn Informacyjny”, „Wawer”. W kulturze i nauce książki: Andrzej Małkowski, Lis Kula, Grzesiek Czarny, Wielka gra, Przodownik, Kamienie na szaniec, Zośka i Parasol, a także cała gama pedagogiki społecznej z Historią polskich związków młodzieżowych włącznie. Każde z Jego dokonań jest wystarczające, aby odchodząc po latach na Wieczną Wartę, pozostawił po sobie niezatarty ślad. Wśród tego niezwykłego szeregu Kamienie na szaniec osiągnęły najwyższy szczyt – nieśmiertelność.

Książka: Na ostatnich stronach Kamieni na szaniec ich bohaterowie „...na śmierć idą po kolei...” Już poza kartami książki, lecz niemal w tym samym czasie powstawały „Pluton Alek”, „Kompania Rudy”, „Batalion Zośka”. Nie pluton, kompania i batalion imienia tych dzielnych, lecz jak domagali się tego przyjaciele, koledzy, podwładni – oni sami, ustokrotnienie w sercach i czynach oddziałów. Po roku uderzył następny historyczny grom – Powstanie Warszawskie. W ciężkiej upartej, najwyższej klasy długotrwałej walce oddziały zostały starte. Zasłużyły na rzadką chwałę Krzyży Virtuti Militari, na sztandary batalionu „Zośka” i batalionu „Parasol”. Oddziały zostały starte, lecz, jak pisze Autor na ostatniej stronie Kamieni na szaniec: „Walka trwa. Trzeba przerwać tę opowieść.” Więc już sama książka idzie w życie. Wydanie po wydaniu wędruje z rąk jednego rocznika w ręce następnego. Ustokrotnienia „Alek”, „Rudy”, „Zośka” stają się utysiąckrotnieni. Doroczne zjazdy w rocznicę akcji pod Arsenałem. Drużyny, szczepy, hufce, szkoły imienia „Alka”, „Rudego”, „Zośki”, Ruch Kamykowy – drużyny imienia Aleksandra Kamińskiego... Więc, gdy w osiemdziesiątych latach podejmą inaczej prowadzoną, tę samą walkę o służbę, Bogu, Polsce i bliźnim, zaroi się częstochowskie wzgórze harcerskimi mundurami pod wodzą Kręgu Instruktorów Harcerskich im. Andrzeja Małkowskiego, a później zadziwią wszystkich tysiące harcerek i harcerzy z Ruchu Harcerstwa Rzeczypospolitej, pełniące „Białą Służbę” na papieskich pielgrzymkach, maszerujące w kieleckich lasach na pogrzebie majora Piwnika „Ponurego”. To maszerują utysiąckrotnieni „Zośka”, „Alek”, „Rudy”. Trawersując słowa Winstona Churchilla, wypowiedziane o naszych lotnikach po bitwie o Anglię, trudno nie powiedzieć, że „...nigdy jeszcze tak wielu nie zawdzięczało tak dużo tak nielicznym....”

Dziś gdy młodzież polska staje przed następnym szańcem, przed walką z małością świata, z odpływem patriotyzmu i postawy służby, Kamienie na szaniec każą tę młodzież kochać i na nią liczyć.

Warszawa, dnia 11 stycznia 1993 roku.

Źródło: Przedmowa autorstwa Stanisława Broniewskiego pseudonim „Orsza” - Dowódcy akcji pod Arsenałem.